Doelstellingen bij fondsenwerving

Fondsenwerven is eigenlijk een gek iets. Je moet een voorstelling, expositie, onderzoek of ander kunstproject vaak al behoorlijk concreet beschrijven voordat je het daadwerkelijk gaat maken. Terwijl kunst juist vaak ontstaat in het proces: door te proberen, te onderzoeken, te repeteren en soms ook radicaal van richting te veranderen.

Toch willen fondsen vooraf begrijpen wat je van plan bent. Niet omdat alles al vast moet liggen, maar omdat ze willen beoordelen waarom jouw project ertoe doet.

Wat wil je artistiek onderzoeken of maken? Voor wie doe je dat? Waarom is dat juist nu relevant? Wat wil je bij je publiek, deelnemers, omgeving of binnen je eigen kunstenaarschap teweegbrengen?

Daar komen je doelstellingen om de hoek kijken.

De doelstellingen van een fonds

Een fonds geeft geen geld, omdat jouw begroting toevallig een tekort heeft. Een fonds gebruikt geld om bepaalde doelen te bereiken.

Het ene fonds wil nieuwe kunst mogelijk maken. Het andere wil talentontwikkeling stimuleren, nieuwe publieksgroepen bereiken, sociale verbinding versterken, erfgoed toegankelijk maken of culturele participatie vergroten.

Een fonds kijkt daarom altijd vanuit zijn eigen perspectief naar jouw project. Als wij dit project financieren, draagt het dan bij aan wat wij belangrijk vinden?

Dat betekent niet dat ieder onderdeel van je project al vast moet staan. Fondsen begrijpen meestal prima dat een artistiek proces onverwachte uitkomsten kan hebben. Ze willen vooral vertrouwen krijgen in de richting van het project: begrijpen wat je probeert te bereiken, waarom je daarvoor deze aanpak kiest en waarom jij en je partners in staat zijn dat uit te voeren.

Begin niet bij het fonds, maar bij jezelf

Daar gaat het in fondsenwerving nogal eens mis. Je leest dat een fonds bijvoorbeeld sociale cohesie belangrijk vindt en schrijft vervolgens:

Met deze voorstelling willen we de sociale cohesie vergroten.

Maar als nergens uit het plan blijkt hoe dat gebeurt, voelt zo’n doelstelling al snel als iets dat achteraf aan het project is vastgeplakt. Begin daarom niet met de vraag:

Wat wil het fonds horen?

Maar met:

Wat willen wij met dit project eigenlijk bereiken?

Pas daarna ga je kijken welke financiers doelen hebben die daarbij aansluiten.

Van idee naar waarde

Een goed project gaat over meer dan alleen wat je gaat doen.

Een voorstelling maken is een activiteit. Een tentoonstelling organiseren is een activiteit. Tien workshops geven is een activiteit. Interessanter is de vraag waarom je dat doet en wat daardoor mogelijk wordt.

Je kunt daarbij bijvoorbeeld naar verschillende soorten waarde kijken.

Artistieke waarde
Wat wil je onderzoeken, ontwikkelen of maken? Wat maakt jouw artistieke benadering bijzonder? Welke ontwikkeling wil je als maker doormaken?

Publieke waarde
Voor wie maak je het? Welke ervaring wil je het publiek bieden? Wie wil je bereiken en waarom is dit project voor hen interessant of betekenisvol?

Maatschappelijke waarde
Raakt het project een maatschappelijke vraag, behoefte of ontwikkeling? Wil je bijvoorbeeld ontmoeting, bewustwording, participatie of nieuwe perspectieven stimuleren?

Niet ieder project hoeft op al deze gebieden grootse doelstellingen te hebben. Een autonoom kunstproject hoeft niet ineens sociale problemen op te lossen om financierbaar te zijn. Sterker nog: te veel doelstellingen maken een project vaak juist minder overtuigend. Kies wat werkelijk bij het project hoort.

Activiteit, resultaat en effect zijn niet hetzelfde

Een veelgemaakte fout in aanvragen is dat activiteiten als doelstellingen worden gepresenteerd.

We organiseren zes workshops voor honderd jongeren.

Dat is concreet, maar het vertelt nog niet waarom je die workshops organiseert.

Je kunt drie niveaus onderscheiden:

Activiteit:
We organiseren zes storytellingworkshops.

Resultaat:
Honderd jongeren nemen eraan deel en maken een eigen verhaal.

Beoogd effect:
De jongeren oefenen met het verwoorden van hun ervaringen, luisteren naar andere perspectieven en ontwikkelen meer vertrouwen om hun eigen verhaal te delen.

Je hoeft daarbij niet te beloven dat je de wereld verandert. Sterker nog: een geloofwaardige, beperkte doelstelling is vaak overtuigender dan een enorme claim die je onmogelijk kunt aantonen.

Maak duidelijk: voor wie verandert er wat?

Een handige manier om een doelstelling scherper te krijgen is deze zin:

Wij willen [verandering] bereiken bij [doelgroep] door [aanpak].

Bijvoorbeeld:

We willen jongeren stimuleren verschillende perspectieven op identiteit te onderzoeken door hen persoonlijke verhalen te laten horen en vervolgens hun eigen verhaal te laten ontwikkelen.

Of artistieker:

We willen onderzoeken hoe elektronische muziek en klassieke zang samen een nieuwe vertelvorm kunnen creëren, door beide disciplines vanaf het begin gelijkwaardig in het maakproces te behandelen.

Je ziet direct dat een goede doelstelling richting geeft. Niet alleen aan je aanvraag, maar ook aan je project.

Je doelstellingen als kompas

En daar zit misschien wel de grootste waarde van goede doelstellingen. Een kunstproject begint vaak als een collage. Je hebt een onderwerp, een vorm, een maker die je interessant vindt, een bijzondere locatie, bepaalde muziek, een doelgroep, een maatschappelijke aanleiding en nog twaalf andere ideeën.

Allemaal goede ingrediënten. Maar vormen ze samen ook één project? Je doelstellingen kunnen dan als kompas functioneren. Neem afstand van alle details en vraag eerst:

Wat willen we met dit project werkelijk bereiken?

Probeer dat vervolgens zo precies mogelijk te formuleren. Loop daarna opnieuw door je project en stel bij iedere belangrijke keuze dezelfde vraag:

Draagt dit hieraan bij?

• Waarom deze artistieke vorm?
• Waarom deze doelgroep?
• Waarom deze locatie?
• Waarom deze samenwerkingspartner?
• Waarom deze randprogrammering?
• Waarom juist deze publieksbenadering?

Als een onderdeel nauwelijks bijdraagt aan wat je wilt bereiken, heb je misschien iets ontdekt wat alleen maar in het project zit omdat je eraan gehecht bent.

Dan komt een van de pijnlijkste onderdelen van projectontwikkeling: kill your darlings.

Doelstellingen helpen je keuzes maken

Dat is belangrijk, want een sterk project is niet het project waarin al je ambities zijn terechtgekomen.

Fondsenwerving is keuzes maken.

• Wat is de kern van het project?
• Wat is wenselijk als er voldoende tijd en geld is?
• En wat is ambitieus en kan eventueel later?

Door dat onderscheid te maken wordt je project niet kleiner, maar scherper. Je hoeft bovendien niet al je ambities in één project te realiseren. Sommige doelen horen misschien bij een volgende productie, een volgend onderzoek of een volgende fase van je kunstenaarschap. Goede doelstellingen geven daardoor niet alleen richting aan dit project, maar soms ook aan de langere ontwikkeling van je praktijk.

En dan pas zoek je het fonds

Als je helder hebt wat je maakt, voor wie, waarom en welk effect je ermee wilt bereiken, wordt fondsenwerving een stuk eenvoudiger. Je kunt dan veel gerichter onderzoeken:

Welk fonds wil dezelfde ontwikkeling mogelijk maken als wij?

De doelstellingen hoeven niet woord voor woord hetzelfde te zijn. Maar er moet wel een logische verbinding bestaan tussen de waarde van jouw project en de idealen van het fonds.

• Een fonds dat talentontwikkeling belangrijk vindt, past bij een project waarin talentontwikkeling daadwerkelijk onderdeel van het concept is.
• Een fonds dat ontmoeting tussen verschillende groepen wil stimuleren, past bij een project waarin die ontmoeting bewust wordt georganiseerd.
• En een fonds dat vooral artistieke ontwikkeling ondersteunt, kan juist uitstekend passen bij een project waarvan de belangrijkste doelstelling artistiek onderzoek is.

Tot slot: schrijf niet naar de mond van het fonds

Het blijft verleidelijk. Je leest de website van een fonds, neemt een paar woorden uit hun beleidsdoelstellingen over en verwerkt die in je projectplan. Maar beoordelaars lezen honderden aanvragen. Ze herkennen het meestal snel wanneer impact, inclusie, talentontwikkeling of participatie alleen voor de subsidieaanvraag aan een project zijn toegevoegd. Begin daarom bij je eigen project.

Wat wil je maken? Voor wie? Waarom? Waarom nu? En wat wil je daarmee mogelijk maken?

Formuleer daar je doelstellingen uit. En ga vervolgens op zoek naar de financiers die daarbij passen. Dat maakt niet alleen je aanvraag sterker.

Het maakt je project meestal ook beter.